REACTION PAPER - WEEK 48

KWALITEIT VAN INFORMATIE

Met een internetverbinding in vrijwel ieder huis en digitale apparatuur als computer en (foto)camera binnen handbereik, is iedereen journalist. Tenminste, de voorzieningen zijn aanwezig om er een te worden. Want je videoverslag van dat ene festival gaan online, samen met de foto’s van de aankleding, het vuurwerk, de dj’s, jouw vrienden en het opstootje na afloop. Maar in hoeverre spreken we hier over journalistiek? Het materiaal zal uiteraard voor jezelf en je vrienden van bepaalde waarde zijn, maar zolang het opstootje zich niet uitbreidt tot een heftige vechtpartij of zelfs een schietpartij the-Hoek-van-Holland-way, halen je feestkiekjes de status van nieuwsitem hoogstwaarschijnlijk niet.

Video- en fotoapparatuur is overal en maakt het tempo waarin het nieuws ons om de oren vliegt sneller dan ooit. Opnames worden puurder, rauwer en directer uit de samenleving geplukt. Het is niet alleen de journalistiek maar ook de politiek die democratie niet hoog in het vaandel heeft staan, die voor deze ontwikkeling graag een stokje steken. YouTube is in China, Pakistan, Thailand, Indonesië, Marokko, Bangladesh en Turkije niet voor niets al meerdere malen offline gehaald. De gewone burger betrekt zichzelf meer en meer in de voorziening en verspreiding van nieuws. Waardoor de harde kern van de journalistiek met tegenzin het door hen gestudeerde handboek vol werkmethoden en journalistieke normen en waarden als dunne poep door de pot ziet spoelen. En de vrije nieuwsgaring? Die gaat er triomfantelijk met de hoofdprijs vandoor. Geen geld als beloning maar een klopje op de schouder door medeburgers en sympathisanten. Of een schreeuw om internationale aandacht wanneer burgers door voedseltekort, oorlog of onderdrukking in gevaar komen en de volksvertegenwoordiging hen hierin niet bijstaat. De mogelijkheid om eigenhandig nieuws te verslaan is overduidelijk een goede ontwikkeling!

De opkomst van internet is de voorziening aan nieuws naar mijn idee zeker niet ten nadele geweest. Er is een veel breder aanbod in nieuws. En hoe hoger de diversie in aanbod, des te hoger de  keuze in en kwaliteit van nieuws. Keerzijde van het geheel is dat er uiteraard meer ‘slecht’, ‘amateuristisch’ of ‘onprofessioneel’ nieuws is. Maar daar waar het aanbod van slecht nieuws stijgt, stijgt ook het aantal betrouwbare nieuws- en informatiesites welke makkelijker bereikbaar zijn dan in het vooroorlogse, computerloze tijdperk.

Websites als Wikipedia zijn gemiddeld genomen een waardevolle toevoeging op de nieuwsvoorziening. Ondanks dat de site user generated content mogelijk maakt (informatie door de gebruiker geplaatst en dus niet van journalistieke aard), komt het overgrote deel uit betrouwbare bron. Er wordt vaak geklaagd over het tekort schieten van controle op de gepubliceerde informatie op Wikipedia. Vaak vervangt Wikipedia pas de inhoud als iemand anders aangeeft dat er informatie niet klopt. Maar dat wil niet zeggen dat gerenommeerde mediabedrijven zelf niet vaak genoeg de fout in gaan.

Vorige week las ik via de websites van Nu.nl, de Telegraaf én NET5 dat Teri Hatcher de Amerikaanse televisieserie Desperate Housewives gaat verlaten. Ik ben me ervan bewust dat dit misschien wel het meest onzinnige ‘nieuws’ van de week was, maar deel dit nieuwtje niet om het belang ervan te bespreken. Toch lijkt het genoemde nieuwsitem betrouwbaar genoeg als er meerdere websites notie van maken. Nog geen dag later werd het nieuws gerectificeerd. De bron van TMZ, dé celebrity roddelsite van de Verenigde Staten waar NET5 & Co het einde van typetje Susan Mayer vandaan hebben geplukt, blijkt het verhaal verzonnen te hebben. Waarop ik me dan de vraag stel of de journalistieke media het zelf allemaal wel op een rijtje hebben.

REACTION PAPER - WEEK 47

VRIJHEID VAN MENINGSUITING

Pim Fortuyn, Theo van Gogh, Geert Wilders, Ayaan Hirsi Ali, Gregorius Nekschot en Kurt Westergaard.. Politici, kunstenaars en tekenaars. Allen met de dood bedreigd door tere zieltjes die zich beledigd voelden door een of meerdere van hun uitlatingen. Of Julian Assange, journalist en oprichter van WikiLeaks. Ook met de dood bedreigd door een adviseur van de Canadese premier Stephen Harper. Ik herhaal het nog maar even; met de dood bedreigd door een adviseur van de Canadese premier! Het moge duidelijk zijn. Dit reaction paper gaat over de vrijheid van meningsuiting.

Sinds de aanslagen van 9/11 op het vrije woord en de democratie van de Westerse wereld, is de vrije meningsuiting een vaak terugkerend onderwerp van gesprek geweest. Na de moord op Pim Fortuyn in het voorjaar van 2002 is dit binnen onze samenleving naar voren gekomen als een van de meest besproken rechten uit de Hollandse grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De vrijheid van meningsuiting en drukpers wordt in de Nederlandse grondwet omschreven in Artikel 7; “Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet”. Dit wil zeggen dat iedere burger alles mag vertonen of zeggen, zonder daarvoor grondrechtelijke toestemming te krijgen. Overschrijdt het gepubliceerde echter andere artikelen uit de grondwet, zoals bijvoorbeeld het recht op de privacy of het verbod op aanzetten tot haat, dan kan je alsnog gestraft of vervolgd worden.

Ik vind alle opspraak die er rondom de grenzen van vrijheid van meningsuiting is een grote, overdreven poppenkast waarin watjes zonder speklaag de hoofdrol spelen. Naar mijn idee zijn alle aanklachten die er worden ingediend tegen politici, journalisten of tekenaars omdat zij de vrijheid van meningsuiting zouden misbruiken, opnieuw een aanslag op de Nederlandse samenleving en de daarbij behorende ‘open minded’ normen en waarden. Een samenleving waarin je gerust ‘Godverdomme’ of onze heilige vriend ‘Jezus Christus’ als scheldwoord in de mond mag nemen. Een waarin je de meest heftige discussies met elkaar aan kunt gaan en waarin uitspraken soms als beledigend worden ervaren; is dat niet simpelweg het risico dat je loopt bij het voeren van discussies? Beter beledigd in een meningsverschil, dan belaagd door fysiek geweld moet het uitgangspunt zijn. Laat de oer-Hollandse nuchterheid zegevieren.

De meest recente aanklacht tegen de vrijheid van meningsuiting, wat door Amerikaanse politici als ‘hoogverraad’ wordt aangeduid, is die tegen de oprichter van WikiLeaks, Julian Assange. Na de publicatie van een kwart miljoen geheime documenten, gelekt vanuit de Amerikaanse regering, lijkt Assange op dit moment de meest gezochte ‘crimineel’ wereldwijd. En waarom? Omdat hij gestolen staatsgeheimen van Amerikaanse grond toegestuurd kreeg, deze verspreidde en openbaar heeft gemaakt voor alles en iedereen. Alhoewel, staatsgeheimen? Beter gezegd officiële documenten waarin de zwaktes van wereldleiders en politici uit alle windstreken worden beoordeeld, vastgesteld vanuit Amerikaans perspectief. Inderdaad, het Witte Huis gaat met de billen bloot en is boos. Boos omdat ze door Assange’s openbaring de volgende plastic fantastic glimlach richting Sarkozy, Berlusconi of Merkel met rode koontjes tegemoet gaan. Maar wat een opspraak! “WANTED! Julian Assange!” Alsof de schade die deze journalist in cowboylaarzen heeft aangericht  tussen de gegeneerde wereldleiders van groter belang is dan die van Osama Bin Laden op het welvarende Westen. Of de dictatoriale problematiek in Iran. Of de oorlog rondom de Gazastrook. Of de sterfte door HIV in Afrika. Of de stijgende voedseltekorten op Haïti. Nee, nee! Het is het hoofd van Julian Assange dat op de voorpagina prijkt.

Laat me eerlijk zijn; er is een grens aan de vrijheid van meningsuiting. Ondanks dat ik Assange persoonlijk niets kwalijk neem – doorlichten die boel – hebben journalisten wel degelijk een bepaalde verantwoordelijkheid in de keuze welk nieuws wel of niet verspreid moet worden. Want daar waar de vrijheid van meningsuiting ver reikt, is er altijd nog het recht op de privacy. Ik ben voor journalistiek die politiek Den Haag op het matje roept en alle hoogwaardigheidsbekleders vraagt om inzage in hun wangedrag (ook al interesseert het mij geen donder wie er in 1980 met een kratje bier achter het stuur zat). Ik ben ook voor documentaires als ‘Zeitgeist’, waarin alle voorgeschotelde informatie over geloof, geld en oorlog, zoals wij deze in de westerse samenleving kennen, volledig overhoop wordt gegooid en Amerika als boeman wordt neergezet. Of reportages als ‘the Cove’ waarin wordt ingebroken in ‘s werelds meest zwaarbewaakte baai en de illegale dolfijnenjacht van Japan wordt blootgelegd. Of voor verborgen camerawerk à la Patrick van der Eem vs. Joran van der Sloot.

Naar mijn idee stuk voor stuk correcte vormen van journalistiek of in ieder geval binnen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Voor mij houden deze grenzen op wanneer met kwaad bloed of vanuit financieel oogpunt nieuws wordt verspreid ten behoeve van iemands eigen voordeel. Denk aan Martin Bashir’s ongelukkige reportage ‘Living with Michael Jackson’. Of aan een kale Sylvie van der Vaart op de voorpagina van de Privé waarvoor het weekblad volkomen terecht werd aangeklaagd. Denk aan de verongelukte Prinses Diana, opgejaagd door hongerige aasgieren uit de Britse paparazzi-industrie. Stuk voor stuk op zoek naar het meest sappige, schandalige, meest waardevolle schandaal om een slaatje uit te slaan. Daar waar media de grenzen van iemands persoonlijke privacy zwaar overschrijden en er meer wordt gegeven om geld dan om het daadwerkelijk ‘uiten van je mening’. Fout!

Uiteindelijk is het opnieuw vooral de media waar ik me tegen verzet. Want of mijn buurvrouw, haar buurman nou verrot scheldt vanwege zijn afkomst. Of dat vrienden elkaar onderling uitschelden voor ‘homo’. Of die dronkenlap op straat dreigt met ‘Ik maak je dood!’ omdat je naar z’n vriendin kijkt. I don’t give a shit! Put kracht uit je Hollandse nuchterheid en neem niet al het gesprokene te serieus. Praat maar lekker raak. Luister naar wat je luisteren wilt. En zeg gerust wat je op het hart hebt. Zolang ieders eigen handen maar thuis houdt en mekaar niet in de haren vliegt.. Of in de Twin Towers.