EEN VERTEKEND BEELD.

zn onz beeld (-en mv)

1 voorstelling van iets in drie dimensies;= beeldhouwwerk

een bronzen beeld van Rodin

2 voorstelling van iets in twee dimensies; afbeelding; plaatje

in beeld brengen

in beeld komen

in woord en beeld

het beeld scherp stellen

3 voorstelling die je in je hoofd van iets maakt;= impressie;= indruk

zich ergens een beeld van maken/vormen

een stereotiep beeld

4 iets wat heel mooi is

Wat een beeld van een meisje!

Uitdrukkingen

in beeld zijn

gezien worden

een vertekend beeld
een idee dat niet klopt met de werkelijkheid

Beeld en geluid is alles. Een leven zonder lijkt me dan ook verschrikkelijk. Ik heb het graag met je over beeld. Beeld is namelijk overal. Tijdens het schrijven van dit stuk zit ik aan tafel in de woonkamer. Voor me ligt de Esquire Stijlgids met Humberto Tan op de voorkant. Aan de deur hangt een kaart met tulpen erop, gekregen van een vriendin. De televisie staat aan, de documentaire over Yuri van Gelder wordt uitgezonden. Als ik naar links kijk, zie ik een spiegel. Ik zie mezelf. Ben ik beeld?

Beeld is het product van een van de vijf zintuigen; zicht. Het gevolg van beeld is emotie. Alles wat wij zien wordt namelijk door iedereen op eigen manier geïnterpreteerd. Het maakt onherroepelijk iets in je los. Over elk beeld heb je een mening. Het spreekt namelijk aan of juist niet. Dat kan een foto zijn waar je leuk op staat (of juist lelijk). Het kan ook een poster in een bushokje zijn of een videoclip op MTV. Beeld is emotie en vormt wie je bent en waar je voor staat.

Het grootste gevaar aan beeld, en dan voornamelijk in marketinguitingen, is manipulatie. Manipulatie is niet direct verkeerd, maar de hedendaagse versie van beeld wordt er wel minder betrouwbaar door. Natuurlijk kan beeld dat zestig jaar geleden is gemaakt, tegenwoordig net zo goed bewerkt worden tot een mooier (wat nog maar de vraag is) resultaat, maar over het algemeen is beeld uit de vorige eeuw betrouwbaarder dan nu.

Er hangen veel voordelen aan manipulatie. Zo kan een wazige foto gescand en verscherpt worden om zo een duidelijker beeld te krijgen. Bovendien kunnen we in beeld verschillende lagen onderscheiden waardoor de meest creatieve uitingen tot stand komen. Programma’s als Photoshop creëren kunstwerken op zich.  Maar na het kijken van de VPRO documentaire ‘Beperkt Houdbaar’ van Sunny Bergman wordt duidelijk dat er wel degelijk een keerzijde is aan de resultaten van beeldbewerking; manipulatie van beeld heeft het schoonheidsideaal in de westerse wereld compleet vernietigd en is een gevaar voor het zelfvertrouwen, de gemoedstoestand en de eigenwaarde van voornamelijk vrouwen, maar ook zeker mannen.

Dr. Liesbeth Woertman, hoofddocent Psychologie aan de Universiteit Utrecht, omschrijft in de - met Beeld en Geluid Award 2007 bekroonde - documentaire het gevolg van beeldbewerking als volgt: “Vrouwen worden steeds ontevredener over hun uiterlijk. Vrouwen van vroeger waren feitelijk minder mooi dan nu, maar de ontevredenheid die er tegenwoordig is onder vrouwen over hun eigen uiterlijk is groter dan ooit. Het ideaalbeeld dat wij op dit moment met elkaar hanteren over wat een mooie vrouw is, is een heel onrealistisch, gemanipuleerd, geretoucheerd beeld. Dit is ontstaan door de techniek die ons duizenden geperfectioneerde beelden voorschotelde en wat wij vervolgens hebben benoemd als schoonheid.”

Documentaire ‘Beperkt Houdbaar’ – Sunny Bergman – VPRO

Ook ik ben hier gevoelig voor. Vrouwen die hun oksels of benen niet scheren zijn onverzorgd. Hebben ze putten in hun kont, dan is dat niet aantrekkelijk. Ze moeten een verzorgd gebit hebben; een frisse adem, witte tanden. Dat is namelijk de norm. Op zich vind ik verzorgingsnormen gebaseerd op reuk acceptabel en niet schadelijk voor iemands zelfbeeld. Zowel mannen als vrouwen zouden geen zweterige lichaamsgeur moeten hebben. Of uit hun mond stinken naar het avondeten van eergisteren. Maar de verzorgingsnormen die zijn vastgesteld door ons zicht, wat weer veroorzaakt is door het gemanipuleerde beeld uit glossy’s en reclamespots, maakt ongelukkiger.

Het lijkt erop dat gemanipuleerd beeld waarin de schoonheidsmaatstaaf getoond wordt, vooral in de westerse wereld invloed heeft op wat mooi is. Er zijn tal van voorbeelden waarbij schoonheid niet is bepaald door de norm die Photoshop ons levert. In Turkse hamams, dé verzamelplek voor dames uit alle bevolkingslagen, komen vrouwen tezamen om elkaars lichaam te ‘vieren’. Lelijk zijn bestaat niet. Bij het buikdansen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten is schoonheid ook niet een strakke buik en slanke taille, maar het waarderen en eren van het vrouwelijk lichaam zoals God dat gecreëerd heeft. In landen als Nigeria, Jamaica of Hawaï kenmerkt het schoonheidsideaal zich juist door een voluptueus lijf, dikke enkels en striae.

Begrijp me goed, ik pleit niet voor een wereld waarin beeldbewerking verboden moet worden. Maar waar wordt de lijn getrokken tussen acceptabel vertoon of grensoverschrijdende marketinguitingen? Mag alle reclame van verzorgingsproducten worden gepubliceerd onder het mom ‘vrijheid van meningsuiting’ of moet er een strengere regelgeving komen? Een die ervoor zorgt dat de vrouw van nu, mentaal wordt beschermd tegen de op geldbeluste eyecatchers uit de beauty industrie. Een wet waarin vast staat dat bij elke publicatie moet worden omschreven of de foto onbewerkt is of met retoucheerkwast en borstvergroting door de Photoshop-machine getrokken. Net zoals dat je onder je zestiende geen druppel alcohol mag drinken. ‘Natuurlijk niet!’. Of dat geld lenen, geld kost. Of dat belspelletjes, horoscopen en waarzegsters op de Hollandse tv een bij elkaar geraapte bende zakkenrollers is.

Maar ach, misschien is het wel niet de overheid die het volk in bescherming moet nemen tegen de duivelse bushokjes, de kiosk om de hoek of het Sapph-lingerie billboard op Rembrandtplein. En is het beter om simpelweg ons eigen verstand te gebruiken. Stevig genoeg in je designerschoenen staan, wanneer je ’s ochtends uit bed kruipt en tegen de spiegel aanloopt. Je bent niet perfect en je zal het nooit worden. Niet van buiten en niet van binnen. Een porieloze huid zonder rimpels en mee-eters bestaat niet. Vraag het Adriana, Gisele of Cristiano maar. En ook wanneer voor jou beeld de belangrijkste visuele levensbehoefte is; Wees je dan goed bewust van de plek, waar geluk, liefde, plezier en genot samen onder een dak wonen… Bovenin dat prachtig vormgegeven hoofd dat ook jij ziet wanneer je links van je in de spiegel kijkt.

- 18 OKTOBER 2010, 03.27 UUR - EINDOPDRACHT BEELDREDACTIE, ESSAY -